Onzinzorg: artsen en de action bias

Artsen verrichten te veel zinloze handelingen, zo concludeerde de Volkskrant afgelopen week. Onderzoekers van IQ Health Care inventariseerden een lijst 1.366 niet-doen verrichtingen. Een derde daarvan ging over diagnoses, 40 procent over medicatie. Onzinzorg dus. De patiënt wordt er niet beter van: zo is een kijkonderzoek lang niet altijd zinvol bij alle knieklachten en krijgen patiënten met de longziekte COPD te vaak zware medicijnen die niet werken.

undefined

’Soms denken artsen niet goed door, zegt Marcel Levi, bestuursvoorzitter van het AMC. ‘Het is niet realistisch om testen aan te vragen die je niet verder helpen.’ Misschien niet realistisch, maar wel begrijpelijk. In de psychologie staat de neiging om iets te doen, ook als het niets oplevert, bekend als de ‘action bias’. In een nieuwe of onzekere situatie grijpt de mens liever in dan dat hij passief afwacht. Het komt niet alleen voor bij artsen, maar ook bij bijvoorbeeld voetballers en politieagenten. Het appelleert aan een oermenselijke reflex: fight or flight: in een onzekere situatie kun je maar beter iets doen dan afwachten. Voor onze voorouders kon niets doen je dood betekenen

De Israëlische psycholoog Bar-Eli onderzocht wat keepers doen bij een strafschop. Ze duiken naar links of naar rechts, bijna nooit blijven ze in het midden staan, terwijl daar toch een derde van de ballen terechtkomt. En een Britse studie wees uit dat jonge politieagenten in een situatie met relschoppers vroegtijdig ingrijpen, terwijl iets langer wachten tot minder gewonden leidt.

Suzanne Weusten